DIVERSITY BOX
PL / DE
Info
Search
menu

Janusz Korczak i instytucje oparte na podmiotowości

Wojciech Lasota
Fundacja Korczakowska

Janusz Korczak1 to pseudonim literacki Henryka Goldszmita (ur. 1878 lub 1879, zm. 1942, zamordowany przez nazistów), który był m.in. działaczem społecznym, pisarzem, publicystą, lekarzem i myślicielem, jak też prowadził wyjątkowe w swoich założeniach instytucje społeczne, m.in. Dom Sierot2 dla dzieci żydowskich (1912-1942).

Instytucje definiowane są bardzo różnie, w tym tekście rozumiem je przede wszystkim jako organizacje, takie jak na przykład szkoła czy organizacja pozarządowa. Dziecko jest pełnoprawną istotą ludzką3, „równo nam wartościowym człowiekiem”4, napisał Korczak w 1939 roku, a głosił już od końca XIX wieku. Wyciągnął z tego daleko idące konsekwencje, budując według tej interpretacji4 wyjątkowe instytucje. Ich działanie było oparte na szacunku do podmiotowości wszystkich ludzi z nimi związanych, rozumianej jako poczucie i możliwość intencjonalnego, realnego wpływu na swoje własne życie i otoczenie.

Czy moją instytucję mogę oprzeć na podmiotowości? „Nie wiem i wiedzieć nie mogę”, żeby zacytować Korczaka5. Ale jest sposób na to, żeby to sprawdzić. Zapraszam do przeczytania tekstu „W starej i nowej Europie”6, zawierającego między innymi ćwiczenia ułatwiające refleksję nad podmiotowością7; a następnie do rozważenia następujących kwestii:


1.

Czy czujesz się traktowana/y podmiotowo w swojej pracy? Czy podmiotowo traktujesz innych pomimo tego, jak działa Twoja instytucja, czy dzięki temu?

2.

Zbliżasz się do działania w oparciu o podmiotowość za każdym razem, gdy:

  • masz świadomość i widzisz po efektach, że Twoją intencją jest szacunek dla podmiotowości ludzi, którzy Cię otaczają;
  • jesteś otwarty/a na autentyczne rozmowy, które nie są tylko odgrywaniem ról (np. nauczyciel-uczeń);
  • Twoje umowy z grupą traktujesz jak zapis porozumienia między równoprawnymi stronami, a nie narzędzie Twojej kontroli;
  • używacie jasnego języka i wyjaśniacie sobie sytuacje, a ewentualne niejasności nie są wynikiem manipulacji.

3.

  • Informacje, którymi się dzielicie, są jawne, czyli dostępne dla wszystkich. Jawne są też granice Waszych relacji i wiadomo, jakie zachowania je naruszają. Na ile to możliwe, wszyscy powinni mieć dostęp do wiedzy na temat wydarzeń istotnych dla całej grupy i okoliczności ich powstawania po to, by móc lepiej zrozumieć ich konsekwencje. Wreszcie jawne powinny być decyzje osób zarządzających tym, dlaczego i do jakich informacji poszczególne osoby powinny mieć dostęp.
  • Osoby w klasie/grupie czują się odpowiedzialne nie tylko za zadania, ale za całość swojego funkcjonowania, w tym samopoczucie oraz inicjowanie rozmów na temat swoich trudności czy wyzwań.
  • Występują także z różnymi inicjatywami, wolne od lęku przed potencjalną karą z tego powodu.

Przeciwieństwem podmiotowości jest traktowanie przedmiotowe. Przejawia się ono – czy to w szkole, czy podczas wymiany – w różnych formach przemocy. Może to być nieliczenie się z czyimś zdaniem, preferencjami czy ograniczeniami, jak również takie zarządzanie instytucjami i sytuacjami, w którym jednostka lub grupa odgrywa tylko rolę trybika w maszynie. Właśnie dlatego tak ważne jest szukanie inspiracji oraz budowanie środowiska pracy, w którym nasze dążenia będą rozumiane i wspierane.

Poszukując podmiotowości, wciąż się mylimy i właśnie ta droga jest (niestety?) jedyną właściwą. „Gubisz się? Pamiętaj, że nie jest hańbą błądzić w przeolbrzymim lesie życia.”8

Materiały w języku polskim:

Materiały niezbędne do podejmowania tematu podmiotowości w ujęciu korczakowskim w języku polskim i niemieckim znajdują się na stronie Fundacji Korczakowska.

Materiały w języku angielskim:

Materiały w języku niemieckim

Uzupełnij swoją wiedzę